Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu

Yapay zekânın eğitimde etik ilkeler çerçevesinde kullanımı, teknolojinin değil insanın merkezde olduğu; öğrencilerin haklarının, güvenliğinin, mahremiyetinin ve dijital esenliğinin gözetildiği bir öğrenme ortamının oluşturulması açısından önem taşımaktadır. Bu platform, eğitim ve öğretim süreçlerinde yapay zekâ araçlarını belirli bir amaç ve kapsam dâhilinde kullanmayı planlayan öğretmenlerin ve geliştiricilerin, söz konusu uygulamaları etik ilkeler doğrultusunda değerlendirmelerine, olası riskleri öngörmelerine ve sorumlu kullanım konusunda bilinçli kararlar almalarına rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Etik İlkelerimiz

Eğitim ve öğretim süreçlerinde gerçekleştirilmesi planlanan yapay zekâ uygulamalarının, aşağıda belirtilen etik ilkelere uygun olması esastır.

İnsan Merkezli ve Hak Temelli Yaklaşım

Yapay zekâ, insan onurunu, haklarını ve refahını merkeze alacak biçimde tasarlanmalı; eğitim süreçlerinde her bireyin bütüncül gelişimini desteklemelidir.

Eşitlik ve Kapsayıcılık

Yapay zekâ uygulamaları, hiçbir öğrenci veya grup üzerinde ayrımcılığa yol açmadan herkes için adil, erişilebilir ve kapsayıcı fırsatlar sunmalıdır.

Şeffaflık ve Açıklanabilirlik

Yapay zekâ sistemlerinin karar süreçleri açık, anlaşılır ve izlenebilir olmalı; kullanıcılar ne zaman ve nasıl bir yapay zekâ ile etkileşimde olduklarını bilmelidir.

Mahremiyet, Gizlilik ve Veri Yönetişimi

Kişisel veriler yalnızca belirlenen amaçlar doğrultusunda, yasalara uygun, güvenli ve etik biçimde toplanmalı, saklanmalı ve işlenmelidir.

Güvenilirlik, Emniyet ve Teknik Sağlamlık

Yapay zekâ sistemleri, teknik olarak doğru, güvenli ve dayanıklı olmalı; eğitim ortamlarında hata, manipülasyon veya yanlış bilgi riski taşımamalıdır.

Hesap Verebilirlik ve İnsan Denetimi

Yapay zekâ kararlarında nihai sorumluluk insana aittir. Kritik karar süreçlerinde mutlaka insan gözetimi ve etik denetim bulunmalıdır.

Eğitsel Değer ve Nitelikli Katkı

Yapay zekâ yalnızca pedagojik hedefleri desteklemek, öğretim kalitesini artırmak ve öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini geliştirmek amacıyla kullanılmalıdır.

Millî ve Manevi Değerlere Uyum

Yapay zekâ uygulamaları, Türk millî eğitiminin genel amaçları ve temel ilkeleriyle uyumlu olmalı; millî, manevi, ahlaki ve kültürel değerlere aykırı içerik üretmemeli ve yönlendirme yapmamalıdır.

Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Yapay zekâ etiği beyan süreci hakkında sıkça sorulan soruların cevapları.

YAZEK, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı kurumlarda gerçekleştirilen yapay zekâ uygulamalarının etik ilkelere uygunluğunu beyan etmek, takip etmek ve olası etik ihlal süreçlerini yönetmek amacıyla oluşturulmuş web tabanlı bir platformdur.

Sisteme https://yazek.meb.gov.tr adresinden erişim sağlanır. Öğretmenler ve idareciler, mevcut MEBBİS kullanıcı bilgileri ile sisteme giriş yapabilirler.

Bu kılavuz, eğitim öğretim süreçlerinde kullanılan yapay zekâ araçlarının hangi etik ilkeler (şeffaflık, veri mahremiyeti, insan denetimi vb.) çerçevesinde kullanılması gerektiğini belirleyen temel bir düzenlemedir. Kılavuzun güncel haline Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı web sitesinden veya YAZEK içerisindeki "Kılavuz ve Mevzuat" bölümünden ulaşabilirsiniz.

Kılavuz; Millî Eğitim Bakanlığına bağlı her tür ve derecedeki resmî okulları, özel öğretim kurumlarını (özel okullar), bilim ve sanat merkezlerini (BİLSEM) ve halk eğitimi merkezlerini kapsamaktadır. Bakanlık bünyesinde eğitim, öğretim ve yönetim faaliyeti yürüten tüm kurumlar bu kılavuz hükümlerine tabidir.

Hayır. Kılavuz, Millî Eğitim Bakanlığı eğitim, öğretim ve yönetim süreçlerindeki tüm yapay zekâ uygulamalarını ve bu süreçlerde yer alan tüm kullanıcıları (öğretmenler, okul yöneticileri, idari personel, öğrenciler ve ilgili diğer paydaşlar) kapsamaktadır.

Yapay zekâ aracının öğrencilerle doğrudan etkileşime girdiği (sohbet botu kullanımı, öğrencinin araç ile üretim yapması vb.), öğrenci verisinin (ses, görüntü, metin, not vb.) bir yapay zekâ aracına işlendiği veya yapay zekâ çıktısının öğrenci hakkında bir değerlendirme yapma ya da karar alma (not verme, seviye belirleme vb.) için kullanıldığı tüm süreçlerde Etik Beyan Formu doldurulması zorunludur.

Hayır. Öğretmenlerin bireysel kullanım, ders planı hazırlığı, alan araştırması veya öğrenciyi ve öğrenci verisini doğrudan sürece dâhil etmeyen mesleki faaliyetleri için Etik Beyan Formu doldurma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Hayır, onay beklenmesine gerek yoktur. Öğretmen, Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK) üzerinden formu doldurup uygulamaya aldıktan sonra taahhüt ettiği etik ilkeler çerçevesinde uygulamasını başlatabilir. Ancak Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi, beyan edilen uygulamada bariz bir risk (ör. KVKK'ye aykırı veri toplama, güvenlik açığı) tespit ederse uygulamayı gerçekleştiren öğretmene "Uygulamayı Başlatmayın/Durdurun" şeklinde bir uyarıda bulunma ve durumu incelemeye alma yetkisine sahiptir.

Taslak olarak kaydedilen formlar, uygulamaya alınmadığı sürece istenildiği zaman düzenlenebilir. Form, uygulamayı gerçekleştirecek öğretmen tarafından sistem üzerinden "Uygulamaya Al" butonuna tıklanarak nihai olarak onaylandıktan sonra, 3 gün boyunca düzenlemeye açık kalır. Bu sürenin sonunda form kilitlenir; üzerinde değişiklik yapılamaz ve form silinemez.

Hayır. Yapay zekâ araçları yalnızca yardımcı bir araç olarak kullanılabilir. Sınıf geçme, not verme veya disiplin süreçleri gibi öğrencinin akademik geleceğini etkileyen kritik kararlarda nihai sorumluluk ve denetim mutlaka öğretmene veya ilgili idari personele aittir.

Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi, okul/kurum müdürünün başkanlığı ve üç üye ile toplam dört kişiden oluşur. Üyeler konuyla ilgili müdür yardımcısı ile varsa öncelikli olarak YEĞİTEK okul sorumlusu, bilişim teknolojileri/bilgisayar ve öğretim teknolojileri öğretmeni ve rehber öğretmen gibi ilgili alanlardaki personelden seçilmesi tercih edilir.

Okul/kurum müdürü başkanlığında ve en az üç üyeden oluşması gereken ekibin kurulamadığı okullar bu durumu resmî yazı ile bağlı bulundukları ilçe millî eğitim müdürlüğüne bildirir. Bu okullardaki etik ihlal inceleme ve değerlendirme işlemleri, varsa İlçe Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu yoksa İl Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu tarafından yürütülür.

İl Kurulu, il millî eğitim müdürünün görevlendireceği il millî eğitim müdür yardımcısı veya ilgili şube müdürünün başkanlığında oluşturulur. Kurulda; Yenilik ve Eğitim Teknolojileri, Strateji Geliştirme, Bilgi İşlem ve Hukuk Hizmetleri birimlerinin her birinden en az birer temsilci bulunması zorunludur. Üye sayısı en az dört, en fazla dokuz olacak şekilde belirlenir.

Öğrenci, veli veya okul personeli; etik ihlal durumunu gerekçeleriyle birlikte yazılı bir dilekçe ile okul müdürlüğüne bildirir. Okul sekretaryası başvuruyu YAZEK sistemine işler. Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi başvuruyu en geç on beş (15) gün içinde değerlendirerek karara bağlar.

Evet. Başvuru sahibi, okul düzeyinde verilen kararın hatalı olduğunu düşünüyorsa yasal süresi içerisinde İl/İlçe millî eğitim müdürlüğüne dilekçe ile başvurarak karara itiraz edebilir. Bu durumda süreç İl/İlçe Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu tarafından incelenir.

İnceleme sonucunda etik ihlal tespit edilirse öncelikle söz konusu uygulama derhâl durdurulur. İhlalin niteliği, ağırlığı ve etkisi dikkate alınarak kurul tarafından yapılan değerlendirme sonucunda disiplin soruşturması veya idari işlem başlatılması gerekli görülürse ilgili rapor ve deliller yetkili makamlara iletilir.

Okul düzeyinde Birim Sorumlusu okul müdürüdür. İl düzeyinde ise ilgili müdür yardımcısı veya şube müdürüdür. Birim Sorumlusu; etik ekibin kurulmasından, sekretarya personelinin sisteme tanımlanmasından ve süreçlerin (başvuruların zamanında değerlendirilmesi vb.) takibinden sorumludur.

Sekretarya; okulda veya İl/İlçe'de görevli memur, büro personeli veya yapay zekâ etiği ekip üyeleri arasından belirlenir. Bu rol; dilekçe ile gelen başvuruların sisteme işlenmesi, kurulların aldığı kararların sisteme girilmesi ve formların görüntülenmesi gibi operasyonel veri girişi işlemlerini yürütür.

Ekip ve Kurul üyeleri, Birim Sorumlusu tarafından YAZEK sistemine tanımlanır. Ekip üyeleri bu yetki ile sistemdeki etik beyan formlarını görüntüleyebilir ve yapay zekâ etiği ekibi olarak etik ihlal başvuruları ile ilgili yaptıkları değerlendirmenin sonucunda alınan kararı sisteme işleyebilir.

Süreç temel olarak şu adımları izler:

  1. Etik Beyan: Öğretmen, YAZEK üzerinden Etik Beyan Formunu doldurur. Onay beklemeden uygulamayı başlatır.
  2. İhlal Başvurusu (Varsa): Uygulama sırasında etik ihlal olduğu tespit edilirse (veli/öğrenci/personel tarafından) okula yazılı dilekçe ile başvurulur.
  3. Okul Değerlendirmesi: Okul YZ Etiği Ekibi başvuruyu inceler. İhlal yoksa süreç devam eder; ihlal varsa uygulama durdurulur.
  4. İtiraz (Varsa): Okul kararına itiraz edilirse dosya İl/İlçe Kuruluna taşınır.
  5. Nihai Karar: İl/İlçe Kurulunun kararına da itiraz edilirse dosya Üst Kurula gider ve Üst Kurul ilgili etik ihlal bildirimi konusunda nihai kararı verir.

Yöneticilerin ve kurulların dikkat etmesi gereken azami karar süreleri şunlardır:

  • Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi: İhlal başvurusunun alındığı tarihten itibaren en geç 15 gün.
  • İl/İlçe Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu: İtiraz başvurusunun alındığı tarihten itibaren en geç 15 gün.
  • Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Üst Kurulu: Dosyanın intikalinden itibaren en geç 30 gün.